Y mis hwn, fel rhan o’r ymdrechion cydweithredol i atal y duedd o ostyngiad yn nifer y Torgoch (Arctic Charr) yn Llyn Padarn, mae Swyddogion Pysgodfeydd Cynaliadwy Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru (EAW) wedi bod yn dal Torgoch o’r llyn. Maen nhw wedi bod yn casglu’r wyau a’r llaeth (hylif semenol) o’r pysgod, wrth iddyn nhw symud i fyny i’w mannau silio yn Afon y Bala.
Pierino Algieri a Walter Hanks yn gwirio’r rhwydi ffyc yn Afon y Bala am dorgoch.
Mae’r Torgoch yn cael eu dal gan ddefnyddio rhwydi ffyc nad ydynt yn niweidiol yn Afon y Bala. Wedyn maen nhw’n cael eu trosglwyddo’n gyflym i labordy ar lan y llyn lle maen nhw’n cael eu hanestheteiddio, eu pwyso a’u mesur, cyn i’r wyau gael eu tynnu’n ofalus o’r benywod a’r llaeth gael ei dynnu o’r gwrywod. Unwaith y bydd y pysgod llawndwf wedi dod ato’u hunain o’r anesthetig, maen nhw’n cael eu dychwelyd i’r llyn yn ddi-niwed.
Tynnu wyau o dorgoch benywaidd.
Mae’r wyau a’r llaeth yn cael eu cymysgu gyda’i gilydd i sicrhau bod yr wyau’n cael eu ffrwythloni. Gall y gyfradd lwyddiant ffrwythloni fod cystal â 100%; llawer uwch nag pe bai natur wedi cael rhedeg ei chwrs. Enw’r broses yw ‘stripo sych’, gan fod pob ymdrech yn cael ei gwneud i sicrhau nad oes dŵr yn dod i gysylltiad â’r wyau cyn eu ffrwythloni er mwyn sicrhau’r ffrwythlondeb mwyaf posibl. Mae pob iâr yn cynhyrchu tua 400 o wyau.
Tynnu’r llaeth o dorgoch gwrywaidd.
Yna mae’r wyau wedi’u ffrwythloni yn cael eu mynd i ddeorfa bysgod Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru yn Nolgellau. Yn y ddeorfa bydd yr wyau’n cael eu deor am tua thri mis cyn i’r pysgod ifanc ddod allan a chael eu dychwelyd i Llyn Padarn tua mis Hydref. Dyma’r bedwaredd flwyddyn o’r rhaglen magu a stocio Torgoch yn y llyn. Mae Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru wedi bod yn monitro’r Torgoch yn Llyn Padarn ers bron i bum mlynedd ar hugain. Nid yw’r rheswm dros y gostyngiad yn eu niferoedd yn glir ond mewn wyth o’r deg llyn sydd â phoblogaeth naturiol o dorgoch i’r de o’r Alban, mae wedi bod yn duedd debyg.
Mae’r wyau a’r llaeth yn cael eu cymysgu gyda’i gilydd a’u gadael am bum munud, sy’n ddigon o amser i’r ffrwythloni ddigwydd.
Dywedodd llefarydd ar ran Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru: “Byddwn yn parhau â’n hymdrechion i wella niferoedd y Torgoch yn Llyn Padarn. Mae’r rhaglen fagu yn rhan o’r ymdrechion ehangach i wella amgylchedd Llyn Padarn ac rydym yn gwneud hyn drwy weithio i ddeall y llyn yn well a chyda’n sefydliadau partner, Cyngor Cefn Gwlad Cymru, Cyngor Sir Gwynedd, First Hydro a Dŵr Cymru, gan gymryd camau i wella ansawdd y dŵr, y cynefin a niferoedd y Torgoch yn y llyn.”